Reactief misbruik, ook wel reactieve mishandeling genoemd, is een manipulatie tactiek die door narcisten en andersoortige misbruikers gebruikt wordt om de rollen om te draaien. Tijdens reactief misbruik krijgt het slachtoffer de rol van misbruiker in de schoenen geschoven, en neemt de narcist de rol van het slachtoffer over. Narcisten gebruiken deze manipulatie tactiek om de verantwoordelijkheid voor hun eigen daden te ontlopen.
Steken onder water
Een voorbeeld van reactief misbruik is wanneer de narcist zijn partner continu steken onder water geeft. De narcist kent zijn partner door en door. Hij weet waar zijn partners trauma’s, pijnpunten en zwakheden liggen en drukt daar opzettelijk op om een reactie te ontlokken. En dit kunnen hele nare dingen zijn. Wanneer iemand bijvoorbeeld in zijn jeugd is mishandeld zal de narcist zeggen: “Ik snap wel waarom jij vroeger bent geslagen,” of wanneer iemand een moeilijke band heeft met zijn of haar moeder, zal de narcist op die pijnpunten duwen door te zeggen: “Je klinkt precies als je moeder.”
In sommige gevallen lokt dit direct een reactie uit, maar in de meeste gevallen is er sprake van een lange spanningsopbouw voordat er reactief misbruik plaats vindt. De narcist zal bijvoorbeeld niet thuis geven wanneer de gekwetste partner over die vervelende opmerking wil praten. Hij heeft het dan ineens heel druk of geeft zijn partner de silent treatment. Hiermee versterkt de narcist niet alleen het gevoel van afwijzing in het slachtoffer, maar ook zijn eigen gevoel van controle. De narcist wil ten alle tijden de controle behouden.
Spanningsveld
Er ontstaat een spanningsveld tussen de narcist en het slachtoffer waarin de narcist het slachtoffer net zo lang uitlokt, negeert, bekritiseerd en pest totdat het slachtoffer reageert. Uiteindelijk komt het tot een climax en reageert het slachtoffer op een manier dat in strijd is met zijn of haar karakter. Vaak wordt er geschreeuwd of gescholden. En op het moment dat het slachtoffer boos wordt draait de narcist de rollen om. De narcist wordt ineens heel kalm en rustig, tot grote verwarring van het slachtoffer. De narcist doet zich vervolgens onschuldig voor, alsof hij geen idee heeft waarom het slachtoffer zo boos is. Het komt zelfs voor dat de narcist doet voorkomen alsof het slachtoffer hém mishandelt.
Video
Een vrij typisch scenario is dat de narcist het slachtoffer opneemt wanneer het toppunt bereikt is. Deze opname dient vervolgens als manipulatie-en chantagemiddel om er voor te zorgen dat het slachtoffer de narcist niet verlaat. Ook heeft de narcist met deze opname alvast ‘bewijsmateriaal’ verzameld voor de laster campagne, mocht het slachtoffer hem toch willen verlaten. Vaak worden deze filmpjes gebruikt om te laten zien hoe ‘gek’ of ‘instabiel’ het slachtoffer is, zodat niemand het slachtoffer zal geloven wanneer het slachtoffer vertelt dat ze is mishandeld. Wat er voor nodig is geweest om het slachtoffer tot die reactie te drijven wordt er niet bij verteld.
Intentie
Het is belangrijk om te beseffen dat de narcist de intentie heeft om een reactie uit te lokken, en heel goed weet wat er voor nodig is om dat te bereiken. Dit maakt reactief misbruik zo geniepig en verschillend van een ‘normale’ ruzie tussen twee mensen. Typerend aan reactief misbruik is het feit dat de narcist plotseling heel kalm wordt wanneer het slachtoffer is getriggerd. Dit is een kenmerk dat het om een manipulatie tactiek gaat en dat de narcist zich volledig bewust is van wat hij doet.
Schaamte
De slachtoffers vertellen doorgaans hetzelfde: Dat ze normaal gesproken helemaal niet snel boos worden. Dat ze niet wisten wat hun overkwam. Dat ze zich tot dat punt gedreven voelden.
Toch heerst er veel schaamte. Ze schamen zich dat ze boos zijn geworden of zijn gaan schelden. Ook gaan ze aan zichzelf twijfelen of ze niet zelf de misbruiker zijn. Deze twijfel ontstaat door het gedrag van de narcist die zichzelf neerzet als slachtoffer. Reactief misbruik is een vorm van gaslighting.
Doorgaans kan je zeggen dat hoe langer het slachtoffer in deze situatie zit, hoe sneller reactief misbruik opnieuw plaats vindt. Naar verloop van tijd ontstaat er een gevoeligheid van de triggers, waar de narcist op zijn beurt weer misbruik van maakt. De enige manier om uit deze getriggerde staat te komen is door afstand te nemen. Om niet langer te communiceren met de narcist.