Wat is gaslighting?

“Dat heb ik nooit gezegd. Dat is nooit gebeurd.'”

“Weet je het zeker? Volgens mij is er iets mis met jouw geheugen.”

“Je bent zo overgevoelig. Misschien moet je eens hulp zoeken voor jouw waanbeelden.”

Wanneer jouw partner regelmatig jouw realiteit ontkent, kan het zijn dat je te maken hebt met Gaslighting. Gaslighting is een vorm van manipulatie waarbij de narcist zijn partner er van probeert te overtuigen dat hij/zij gek is. De term gaslichting komt van de film ‘Gas light’ uit 1938, waarin de man elke avond de lichten dimt om zijn vrouw gek te maken. Wanneer zij haar man er op wijst dat er iets mis is met de lichten, ontkent hij dat, en zegt hij dat er iets mis is met haar waarnemingen. 

Gaslighting

Gaslighting is een ernstige vorm van emotionele mishandeling die door de narcist op zijn partner wordt uitgeoefend om meer controle over zijn partner te krijgen. De narcist ontkent, liegt en verdraait de realiteit en maakt vervolgens zijn partner wijs dat er iets mis is met haar. De kracht van deze vorm van manipulatie ligt hem in de herhaling. Als je bijvoorbeeld een vreemd geluid hoort in huis, en je partner zegt niets gehoord te hebben, dan zal je misschien tegen jezelf zeggen dat je je het ingebeeld hebt. Maar als zoiets op dagelijkse basis gebeurd, en de narcistische partner daar vervolgens een groot probleem van maakt en tegen je zegt dat jij je dingen inbeeld en dat je misschien maar eens naar de dokter moet, dan zal je op den duur aan jezelf gaan twijfelen, en dat is precies wat de narcist wil. 

Gaslighting is bijzonder kwaadaardig, omdat het een moeilijk aan te wijzen vorm van manipulatie betreft. Het slachtoffer blijft vaak achter met een gevoel dat er iets niet klopt, en zal door de verwarring steeds onzekerder worden. Sommige slachtoffers durven op den duur zichzelf helemaal niet meer te vertrouwen. 

Voorbeelden

Gaslighting is het makkelijkst aan te duiden via voorbeelden. Op die manier zal je de gedragingen van de narcist gaan herkennen, en zal je er achter komen of ook jij te maken hebt met gaslichting. 

1: De meest voorkomende vorm van gaslichting is de ‘dat heb ik nooit gezegd,‘ tactiek. De narcist zal het gebruiken nadat hij je bijvoorbeeld heeft uitgescholden of gekleineerd, en je hem vervolgens op zijn negatieve uitlatingen wijst. Los van het feit dat het al ‘crazy-making’ is dat iemand niet de verantwoordelijkheid neemt voor zijn daden, zet het je volledig klem. En als de narcist je vervolgens ook nog probeert wijs te maken dat je je dingen inbeeld zal je je naar verloop van tijd ook steeds ‘gekker’ gaan voelen. 

2: Hier volgt een voorbeeld uit mijn eigen ervaring, omdat hij erg duidelijk is: Nadat ik mijn ex foto’s van de blauwe plekken die hij had veroorzaakt had gestuurd (met de mededeling dat dit niet meer mocht gebeuren), kwam mijn ex  de volgende dag met verband om zijn pols naar mijn huis, en vertelde mij dat IK dat had gedaan. Zelf had ik hem met geen vinger aangeraakt, maar volgens hem was er overduidelijk is mis met mijn geheugen, want ik had hem flink geslagen. (Classic!) Destijds had ik geen idee wat gaslichting was, en ook al wist ik zeker dat ik niets had gedaan, ging ik toch twijfelen. Had ik iets gemist? Uiteraard was dit voor de narcist de perfecte indekking voor wanneer iemand mijn blauwe pekken zou opmerken. 

3: Vrouwen (vooral empaten en hooggevoelige mensen) staan in contact met hun gevoelens en intuïtie. Dit maakt de narcist zwak aangezien een sterke intuïtie de narcist zijn spelletjes zal opsporen, dus zal de narcist zijn aanval richten op jouw gevoel. ‘Misschien moet je eens wat minder naar je gevoel luisteren,‘ zei mijn ex regelmatig. ‘Jouw gevoel zit er altijd naast.‘ En als ik dan zei dat dat niet klopte, dan werden er tig dingen in de strijd gegooid om mij er van te overtuigen dat hij wel degelijk gelijk had. ‘Ik ken jou beter dan dat jij je zelf kent. Dus als ik zeg dat je er naast zit, dan hoor je dat gewoon van me aan te nemen.’ Allemaal klassieke gaslighting zinnen.. 

4: “Je bent zoooo overgevoelig…” Another classic! De narcist vindt het prima jou uit te schelden, of je de grond in te trappen.. Maar als je daar iets van vindt, dan ben je overgevoelig. Dan is er iets mis met jou, en wie is daar het zogenaamde slachtoffer van? De narcist. Allemaal manipulatie, zodat hij zelf weg kan komen met zijn negatieve gedrag. 

5: Hierbij nog een voorbeeld uit mijn eigen ervaring, maar ik geef hem toch omdat hij ooh zo sneaky is! Categorie:  Je eigen woorden tegen je gebruiken. .. Mijn ex was de koning van de negatieve communicatie, en ik was het mikpunt van zijn veelvuldige kritiek en vernederingen. Jarenlang wees ik hem er op dat zijn negativiteit mij kapot maakte, en vertelde ik hem dat een positieve instelling onze relatie zou verbeteren. Ik stuurde hem artikelen, onderzoeken, letterlijk alles om mijn punt duidelijk te maken. 

Nooit luisterde hij er naar, tot die ene dag dat ik het uitmaakte.. Toen berichtte hij mij dat hij zo’n belangrijk inzicht had gehad! Wat hij nu had gevonden op internet! (Je raadt het al) Een artikel over positieve stimulatie. ‘Dat moesten wij ook maar eens proberen. Wij moesten uit die negatieve cyclus, die had onze relatie verpest.’ Hij zou wel beginnen (en er volgde een lijst met dingen die hij mooi aan mij vond), met de vraag of ik ook mee deed.. Even dacht ik: Hij heeft het licht gezien, eindelijk!! Totdat het begon te dagen. Hij gebruikte mijn woorden tégen mij. Hij had al die jaren gehoord wat ik had gezegd, maar simpelweg geweigerd er iets mee te doen. En nu.. Nu ik op wou stappen, werd het ingezet als een trucje om mij toch weer terug te trekken in de relatie. Daarnaast deed hij overkomen alsof ook ik verantwoordelijk was voor de negativiteit, niet alleen hij. Ook dit zijn vormen van gaslichting.

Oppassen geblazen!

Heb je te maken met een narcistische (of zwaar manipulatieve) partner, dan is het belangrijk altijd je ogen op te houden. Letterlijk alles wat je zegt kan later tegen je gebruikt worden. Enige indicaties: Als je slachtoffer bent van gaslichting voel je je altijd schuldig, en ook heb je chronisch het gevoel dat er iets niet klopt. Je betrapt jezelf er op dat je wel erg vaak sorry zegt, ook als je eigenlijk niets verkeerd hebt gedaan. Je voelt je vaak verward en soms zelfs ‘gek.’ Je vraagt je af of je wel goed genoeg bent en je vindt het moeilijk simpele beslissingen te maken, waar je die eerder zonder gemak maakte. 

Het effect van gaslighting kan je dus wel degelijk opmerken in jezelf. Je voelt je niet zo krachtig als dat je je eerder voelde. Je begint overal aan te twijfelen. Merk jij dit gedrag op in jezelf? Dan kan het best zo zijn dat jij slachtoffer bent van gaslighting.

Het verschil tussen liegen en gaslighting

Het grote verschil tussen iemand die liegt en iemand die gaslighting toepast, is dat een leugenaar zijn leugen uiteindelijk wel wil toegeven als er bewijs op tafel ligt. Iemand die gaslighting toepast liegt niet alleen, maar draait het verhaal zo dat er iets mis is met jou. Gaslighting zit hem er dus vooral in wat er ná de leugen komt. En wanneer narcisten gepresenteerd worden met bewijs van hun leugen blijven ze niet alleen ontkennen, er is ook iets mis met jou.

“Jij bent zo paranoia dat jij op zoek gaat naar bewijs. Wat is er mis met jou? Zie je dat je paranoia bent?”