Gaslighting is een manipulatietechniek waarin iemand jouw realiteit ontkent. Met deze manipulatie techniek probeert de narcist jou zodanig aan jezelf te laten twijfelen dat je verzwakt en makkelijker te controleren bent.
-Wanneer iemand op een stralende mooie middag tegen jou zegt dat de lucht rood is, terwijl hij overduidelijk blauw is, dan is dat een ontkenning van de realiteit zoals jij hem kent.-
In de meeste gevallen is gaslighting niet zo duidelijk als het voorbeeld hierboven. Manipulatie gebeurt over het algemeen vlak onder het bewustzijnsniveau. Op momenten dat er al twijfel is. Wanneer je iets niet zeker weet. Of wanneer er ruimte is voor interpretatie. De narcist wil jou laten geloven dat de manier hoe jij dingen voelt en ziet niet klopt.
Leugen of gaslighting?
Stel, jouw partner gaat vreemd. Je hebt een verdacht berichtje binnen zien komen op zijn telefoon, waar jij je twijfels bij hebt. Je vraagt er naar. Een gaslighter zal niet alleen ontkennen dat hij vreemd gaat, (ontkennen is geen gaslighting, dat is liegen) een gaslighter zal vervolgens ook dingen zeggen als: “Jij ziet dingen die er niet zijn. Jij hebt vertrouwensissues. Ik denk echt dat je daar eens hulp bij moet zoeken.” Of: “Jij bent overgevoelig, daar heb ik echt last van.” Gaslighting gebeurt dus vaak op het moment dat de gaslighter jou wil weghouden bij de waarheid. En daarom proberen gaslighters JOU er van te overtuigen dat jij de dingen niet goed ziet of dat iets mis is met jouw geheugen. Hierdoor ga je makkelijk voorbij aan je intuïtie, en ga je twijfelen aan jezelf.
De kracht van herhaling
Vaak gaan slachtoffers niet direct aan zichzelf twijfelen. Maar dit gebeurt wel op het moment dat iemand 30x de boodschap “jij hebt vertrouwensissues” te horen krijgt. De meeste mensen gaan zich dan afvragen of ze iets missen, en hoe vaker je iets hoort, hoe meer het in je systeem gaat zitten. En hoe meer het slachtoffer aan zichzelf gaat twijfelen, hoe meer het slachtoffer verzwakt. De controle van de gaslighter wordt hiermee groter, en hoe groter de controle, hoe ontvankelijker je wordt voor nog meer gaslighting. Het is een vicieuze cirkel.
Een kleine notitie: Een meningsverschil tussen twee mensen valt niet in de categorie gaslighting. Dan heb je simpelweg een andere ervaring, of een andere overtuiging.
Hoe ga je om met een gaslichter?
1: Zorg dat je gaslighting herkent. Gaslighting is heel venijnig. Zoals ik net heb uitgelegd is een belangrijk kenmerk van gaslighting de herhaling van woorden die jou doen laten twijfelen aan jezelf. En hoe vaker iets herhaald wordt, hoe groter de kans dat iemand gaat twijfelen en het gaat geloven. Het is bij gaslighting dus eigenlijk heel belangrijk om het vroeg op te sporen, want als je er te diep in zit, dan is het veel moeilijker om te zien, omdat je zelf ook de link met de realiteit kwijt raakt.
2: Ga nooit in discussie over de waarheid. Als jij weet wat je vanmiddag hebt gedaan, en iemand probeert jou er van te overtuigen dat jij toch echt wat anders hebt gedaan vanmiddag, dan hoef je daar geen discussie over te voeren. Vaak gaan mensen zichzelf verweren, en zeggen ze: “Nee, dat klopt niet,” wat een heel logische reactie is. Maar op het moment dat jij defensief wordt, val je precies in de valkuil van gaslighting. Want dan kan de gaslighter op zijn beurt weer zeggen: “Jij wordt altijd zo defensief. Je moet daar echt hulp bij zoeken,” en voordat je het weet weet niemand meer waar het over ging, en heb jij het gevoel dat je je in de twilight zone bevindt. Dus als jij de waarheid weet, hoef je er geen discussie over te voeren.
3: Zeg dingen als: “Wij herinneren ons dingen verschillend.” Of “Daar heb ik een ander gevoel bij.” En kap het gesprek daarmee af. Dus ook als de gaslighter vervolgens weer probeert je er van te overtuigen dat er iets mis is met jouw geheugen, dan blijf je herhalen: “Wij hebben een ander idee van de werkelijkheid,” of “ik zie het anders.” Hoe dan ook, ga nergens op in.
4: Blijf altijd met andere mensen praten. Gaslighters zijn vooral krachtig op het moment dat je geen tegengeluid hoort. Gaslighting komt veel voor bij narcisten of psychopaten die mensen opzettelijk isoleren van hun familie en vrienden. Want als je alleen maar de stem van de gaslighter hoort, dan raak je zelf naar verloop van tijd het contact met de realiteit kwijt en ga je geloven dat de gaslighter misschien wel gelijk heeft.
Dus check bij vrienden en familie: Heb ik vertrouwensissues? Zie ik het niet helemaal goed? En kijk wat ze zeggen.
Neem gesprekken op
Mensen zeggen wel eens: Neem gesprekken op, want de gaslighter zal dingen zeggen als: “Dat heb ik nooit gezegd”, of “dat is nooit gebeurd.” En dit is heel goed advies. Neem dingen op, schrijf dingen op. Maar verwacht niet dat als je te maken hebt met een narcist, dat de narcist jouw bewijsmateriaal aan zal nemen. Een narcist zal altijd ontkennen, ook al ligt het bewijsmateriaal voor zijn neus. Hij zal je alleen opnieuw in gaslighting proberen te trekken en jou aan jezelf proberen te laten twijfelen. Het is vooral goed dit voor jezelf te doen als je heel erg verward bent. Of als je in een hele serieuze situatie zit en je bewijsmateriaal nodig hebt.
Noot: Gaslighters zijn zowel mannelijk als vrouwelijk. Het is makkelijker leesbaar als ik het bij 1 gender houd.