Opgroeien met een covert narcistische moeder is een ervaring die de rest van je leven bij je blijft. Veel volwassen kinderen van narcistische moeders hebben het gevoel alsof ze rouwen om een moeder die ze nooit hebben gehad. Een moeder die er wel is, maar er nooit werkelijk was. Ze hadden een dak boven hun hoofd, ze kregen te eten, ze gingen naar school.. Op veel vlakken leek het alsof er niets aan de hand was. Sommige kinderen werden zelfs verwend met materialistische dingen. Maar toch was er dat gapende gat. Dat ontbrekende stukje, en dat gevoel dat steeds weer omhoog komt, en zegt:
“Zal ik ooit goed genoeg zijn voor mijn moeder?” “Zal ze me ooit zien? Zal ze me ooit zien voor wie ik écht ben?” “Misschien.. als ik nóg een beetje harder mijn best doe.. Misschien als ik het nóg een keer probeer… Misschien als ik die glansrijke carrière heb.. Misschien ziet ze me dan wel. Misschien ben ik dan wél goed genoeg..”
Komt dit je bekend voor? Dan kan het best zo zijn dat jij bent opgegroeid met een narcistische moeder
De verborgen narcist heeft alle kenmerken die de openlijke narcist ook heeft. Maar bij de verborgen narcist zijn deze kenmerken veel lastiger om te herkennen. Als je de signalen van narcisme niet kent, kunnen deze moeders overkomen als betrokken en normale moeders. Maar verborgen narcistische moeders zijn alles behalve betrokken en normaal. Hier zijn enkele kenmerken van de verborgen narcistische moeder:
1: Ze is kritisch
De narcistische moeder heeft problemen met haar eigenwaarde, en haalt daarom graag anderen naar beneden. Ze roddelt, kleineert en praat graag over andermans tekortkomingen. Maar de manier waarop ze dat doet is meer introvert dan de manier waarop openlijke narcisten dat doen. De verborgen narcistische moeder zal bijvoorbeeld haar mening niet luid op een feestje verkondigen. Maar in de auto op de terugweg wordt één op één alles en iedereen besproken. En de tendens is meestal dat de moeder het beter weet, of het beter zou doen dan de ander. Dus: Ik ben beter, of wij (als familie) zijn beter.
Binnenshuis is de narcistische moeder ook kritisch. Kritisch tegenover de kinderen en haar partner. En omdat de verborgen narcistische moeder zich zo vaak kritisch uit, ontstaat er in de kinderen vaak een chronische angst om fouten te maken. Deze kinderen nemen de stem van hun narcistische moeder mee in hun volwassen jaren, en horen nog altijd in hun achterhoofd: “Stop met kaas eten, daar word je dik van,” of “Rechten studeren, dat is veel te moeilijk voor jou.” Deze mensen groeien op met een gevoel dat hoe hard ze ook werken, het nooit goed genoeg is. Alsof ze zich altijd moeten bewijzen.
2: Imago
Narcistische moeders vinden het heel belangrijk om als goede moeder over te komen tegenover de buitenwereld. Maar binnenshuis wordt de emotionele wereld van de kinderen verwaarloosd. De kinderen worden alleen gezien om wat ze doen en wat ze kunnen, niet om wie ze zijn.
Wat er in moeders ogen toe doet is je diploma, je status, met wie je omgaat, de cijfers die je haalt, hoe mooi je er uit ziet. Want als jij er goed opstaat, dan staat moeder er ook goed op.
Deze moeders leven via de successen van hun kinderen, maar als je deze kinderen zou vragen of ze zich gesteund hebben gevoeld tijdens emotionele periodes in hun leven, dan is dat vaak niet het geval. Deze kinderen hebben vaak het gevoel dat ze er emotioneel helemaal alleen voor stonden.
3: Ze kruipt in de slachtofferrol
Narcistische moeders zijn makkelijk gekwetst en koesteren heel lang wrok, zonder het probleem te willen oplossen. Ze zijn het ultieme slachtoffer, en voelen zich heel comfortabel in deze rol. Als slachtoffer of martelaar kunnen ze makkelijk de aandacht opeisen, en vanuit deze rol is het makkelijk om anderen te controleren, een schuldgevoel aan te praten en mensen aan hun kant te krijgen.
In tegenstelling tot mensen die écht ergens slachtoffer van zijn, creëren narcisten deze problemen vaak zelf. Maar in plaats van verantwoordelijkheid te nemen, draaien ze het verhaal om en projecteren ze hun eigen gebreken op de ander. Ze geven de ander dus de schuld van de dingen die ze zélf doen.
Als een kind op een leeftijd komt dat het kritische vragen begint te stellen, dan kan de moeder dit ook bij het kind gaan doen. Het kind wordt dan neergezet als iemand die er op uit is om moeder pijn te doen. Als iemand die het met opzet doet. Alsof het kind slechte intenties heeft en geen rekening houdt met de gevoelens van de moeder. Terwijl het vaak juist andersom is.
Een narcistische moeder is in dat opzicht heel erg onvolwassen. Deze moeder gelooft dat andere mensen verantwoordelijk zijn voor haar negatieve gevoelens, en dat het iemand anders zijn schuld is dat zij zich slecht voelt. En ze gebruikt de slachtofferrol om haar eigen verantwoordelijkheid te ontlopen. En vaak zie je ook dat de moeder in competitie gaat met het kind. Dus als er bijvoorbeeld een voorval is geweest tussen jou en je moeder, dan laat de moeder aan iedereen weten dat zij véél verdrietiger of véél gekwetster is dan jij. De narcistische moeder zorgt ervoor dat het altijd om haar draait.
4: Gebrek aan empathie
Narcistische moeders kunnen zich niet inleven in hun kinderen en de behoeftes van de kinderen. Als een kind iets naars heeft meegemaakt kunnen ze daar heel gemakkelijk aan voorbij gaan. Ook komt het voor dat de narcistische moeder het onderwerp snel terug draait naar zichzelf en kan alleen nog kan praten over haar eigen gevoelens en hoe jouw nare gebeurtenis een impact heeft op haar leven. Het kind voelt zich dus niet gehoord en gesteund, en voelt zich vaak zelfs afgewezen door de moeder. Alsof hun gevoelens te veel zijn of zelfs; alsof zij hun moeder iets hebben aangedaan door zelf iets naars mee te maken.
Op latere leeftijd vertellen sommige kinderen hun moeder bepaalde dingen helemaal niet meer, omdat ze zo vaak zijn gekleineerd of afgewezen. Ze durven het risico niet meer te nemen om opnieuw zo’n afwijzing te incasseren. Maar diep van binnen zouden ze niets liever willen dan hun goede of slechte nieuws delen met hun moeder, en worden ze telkens opnieuw geconfronteerd met de eenzaamheid en het gevoel er alleen voor te staan.
5: Ze heeft een favoriet kind
Narcistische moeders hebben vaak een favoriet kind: The golden child. Dit is meestal het kind dat moeder goed laat lijken tegenover de buitenwereld, maar het kan ook het kind zijn dat het meest loyaal is aan moeder en niet door haar manipulatieve en controlerende gedrag heen ziet. Dit kind kan niets fout doen. Krijgt veel complimenten en wordt voorgetrokken op de andere kinderen.
Als er een golden child is, is er meestal ook een zondebok. Dit kan het kind zijn waarvan de moeder vindt dat het een kwaliteit heeft dat de moeder minder goed laat lijken, maar het kan ook het kind zijn dat zich afzet tegen het controlerende gedrag van de moeder. Het kind dat haar gedrag doorziet en er kritische vragen over is gaan stellen.
Dit kind kan niets goed doen in de ogen van de moeder en er wordt door de moeder in de familie vaak negatief over dit kind gesproken. Dit heeft als resultaat dat de andere kinderen hun broer of zus op een bepaalde manier gaan zien, en dat de andere kinderen dit gedrag van de moeder overnemen, en niet alleen negatief over het andere kind gaan denken, maar hun broer of zus zelf ook zo gaan behandelen.
6: Kinderen worden tegen elkaar opgezet
Verborgen narcistische moeders weten precies hoe ze hun emotionele mishandeling onder de radar moeten houden. Ze kunnen een rotopmerking maken tegen het ene kind, en het tegenover het andere kind uitleggen alsof ze alleen maar het beste willen voor het mishandelde kind. Ze kunnen overkomen als heilige, goedbedoelende moeders, terwijl ze hun kinderen op slinkse manieren controleren en manipuleren. De kinderen hebben daarom vaak ook hele verschillende ervaringen met hun moeder, en botsen over het beeld dat ze over hun moeder hebben. Het ene kind zegt dat moeder gemeen is, en het andere kind wordt dan boos, want ‘hoe kan je nou zoiets over mama zeggen!’
Ze drijven de kinderen uit elkaar door ze verschillend te behandelen, door achter elkaars rug vervelende dingen over elkaar te vertellen. Ook gebruiken ze vergelijking als wapen. Ze zeggen bijvoorbeeld: “Wees niet zo als je broertje..” En drijven daarmee een afstand tussen de kinderen.
Narcistische moeders creëren hiermee een omgeving waarin de kinderen elkaar wantrouwen, en voorkomen hiermee dat de kinderen samen een hechte band vormen. En hiervan heeft alleen de moeder profijt, want als de kinderen geen hechte band kunnen vormen, dan komen ze minder snel in opstand en zijn ze makkelijker te controleren.
7: Het kind als ouder
In een narcistisch gezin zijn de rollen omgedraaid. Waar normaal gesproken de behoeften van de kinderen voorop staan, hebben in narcistische gezinnen de behoeftes van de narcistische ouder voorrang. De kinderen leren van jongs af aan op de ouder af te stellen en voor de ouder te zorgen.
Het komt ook voor dat slechts één kind in de familie de vervangende moeder wordt en niet alleen voor de moeder zorgt, maar ook voor de jongere broertjes en zusjes gaat zorgen. Dit kind wordt niet alleen een plaatsvervangende moeder, maar wordt ook door de narcistische moeder gebruikt voor emotionele steun, en er worden verantwoordelijkheden bij dit kind neergelegd die helemaal niet passend zijn bij de leeftijd.
Deze kinderen groeien veel te snel op. Ze zijn vaak heel volwassen voor hun leeftijd, maar ze hebben zelf nooit de steun en ruimte gehad die nodig was voor hun eigen emotionele ontwikkeling. Ze hebben nooit kunnen genieten van hun jeugd.
8: Passief agressief gedrag
De covert narcistische moeder gebruikt passief agressief gedrag wanneer het kind niet doet wat de moeder wil. De moeder kan bijvoorbeeld een silent treatment toepassen, of ze ‘vergeet’ het volwassen kind uit te nodigen voor het familiefeest. Ook kan ze bijvoorbeeld het kind saboteren door de auto in gebruik te hebben, zodat ze het kind niet naar de prijsuitreiking van een danswedstrijd kan brengen.
Of ze geeft het kind niet de informatie die het kind nodig heeft om iets goed te kunnen doen. En wanneer het kind dan faalt, dan doet de moeder alsof ze heel teleurgesteld is in het kind, en alsof het kind onmogelijk is.
En wanneer het kind hier een opmerking over maakt tegen de moeder, dan doet de moeder alsof ze van niets weet, en zegt dan dingen zoals: “Jij hebt een grote fantasie.” Een narcistische moeder doet juist die dingen die te ontkennen zijn, maar het resultaat is altijd hetzelfde: Het kind is altijd gedupeerd.
Dit passief agressieve gedrag is zo onder de radar dat het voor anderen vrijwel niet te zien is. Buitenstaanders zeggen ook vaak: “Het is je moeder, ze heeft het beste met je voor.” En dit draagt alleen maar bij aan de verwarring in het kind. En het conditioneert het kind om altijd alert te zijn of moeder blij is of boos. Zo’n kind zal altijd naar goedkeuring zoeken, omdat het zomaar in een silent treatment terecht kan komen.
9: Ze laat het kind schuldig voelen
Narcistische moeders zijn er meester in het kind een schuldgevoel aan te praten. Ze zeggen dingen als: “Na alles wat ik voor jou heb gedaan”.. of.. “Weet je wel hoeveel geld jij de afgelopen 18 jaar hebt gekost.”
Ze zien hun taken als ouder niet als een verantwoordelijkheid of iets wat je als ouder hoort te doen. Ze zien het als iets waar het kind ze uiteindelijk, op welke manier dan ook, voor terug moet betalen. Kinderen worden daarom ook vaak als ondankbaar weggezet.
Wanneer het kind ouder wordt en een eigen leven krijgt, dan vindt de moeder dat enorm lastig. Voor de moeder is het kind een verlengstuk van zichzelf, en wanneer het kind zich losmaakt van de moeder, dan vat de moeder dat op als een persoonlijke afwijzing. Dus als je bijvoorbeeld een telefoontje hebt gemist dan wordt dit vertaald naar: “Jij wilt zeker niets van je moeder horen.” En als je een weekend niet langs komt, wordt dit vertaald naar: “Het interesseert je niet hoe het met mij gaat..”
Omdat het de narcist ontbreekt aan empathie en ze zich niet goed kunnen inleven in wat een kind nodig heeft, begrijpen ze vaak ook niet dat een kind hoort te puberen en zich los hoort te maken van de moeder.
En de enige manier die de narcist dan nog heeft is het manipuleren en inspelen op de schuldgevoelens van het kind, om daarmee hopelijk toch te krijgen wat ze wil.
10: Ze is jaloers op het kind
Narcistische moeders zijn vaak jaloers op hun kind, vooral wanneer het een dochter betreft. De dochter doet haar vaak denken aan zichzelf, maar heeft (in tegenstelling tot de moeder) haar jeugdigheid nog. En zeker wanneer het kind talenten heeft kan de moeder dat heel moeilijk vinden. Sommige moeders proberen daarom de talenten van het kind te saboteren, zodat het kind de moeder niet kan overstijgen. Andere narcistische moeders stimuleren de talenten van hun kinderen juist. Die leven via hun kinderen. Want als jij er goed op staat, dan staat moeder er ook goed op. En dit kan zelfs vormen van uitbuiting aannemen.
Verraad is een ander veelvoorkomend voorbeeld van jaloezie. Wanneer er bijvoorbeeld conflict is in het leven van het kind, dan gaat de narcistische moeder ineens aan de kant staan van de mensen die het kind gekwetst hebben. Op deze manier wordt het kind gekleineerd.
11: Controle
Narcistische ouders kunnen twee kanten op gaan: Ze negeren hun kinderen en kijken amper naar ze om, of ze zitten zo dik bovenop hun kinderen dat ze alles controleren. Ze willen controleren welke studie het kind doet, met welke vrienden of vriendinnen het om mag gaan of welke kleren ze dragen.
Dit gaat soms zo ver dat de narcistische ouder vindt dat het kind dezelfde meningen hoort te hebben als de ouder. De ouder zegt dan bijvoorbeeld dingen zoals: “Ja, maar WIJ vinden hier zus of zo van. Dit is hoe je bent opgevoed. Wij als familie gaan hier zo mee om. Dit is hoe het hoort, en niet anders.” En het kan dus heel moeilijk zijn voor een kind om zelf een mening te vormen en een eigen identiteit op te bouwen in zo’n gecontroleerde omgeving.